Λιθικά

Ο Μέγας Αλέξανδρος είχε συνδέσει το όνομά του με την αναζήτηση πολύτιμων λίθων στα βάθη της Ασίας, στην Αραβία και στην Ινδία.

Ο Μακεδόνας Βασιλιάς παράλληλα με την εκστρατεία του προωθούσε τις επιστημονικές έρευνες, τη συγγραφή μελετών σχετικών με τη γεωγραφία και τον ορυκτό πλούτο των χωρών που κατακτούσε. Οι διάδοχοί του δε μπορούσαν παρά να ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Ιδιαίτερα, μάλιστα, οι Πτολεμαίοι, οι οποίοι καυχιόντουσαν πως είναι οι γνήσιοι διάδοχοι του Αλεξάνδρου.

Βέβαια, πέρα από την επιστημονική εξέταση των ορυκτών, οι νέοι Βασιλείς ενδιαφέρονταν περισσότερο για τα οικονομικά οφέλη που συνεπαγόταν η αξιοποίησή τους. Καθώς, όμως, η αιγυπτιακή γη δεν πρόσφερε σε όλες τις περιπτώσεις πλούσιο υλικό, οι Πτολεμαίοι είχαν οργανώσει πολύ συγκεντρωτικά την πολιτική τους στο εσωτερικό.

Συγκεκριμένα, όλα τα ορυχεία και τα λατομεία του πτολεμαϊκού βασιλείου αποτελούσαν κρατικά μονοπώλια. Επειδή, όμως, η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκούσε, οι Πτολεμαίοι εξασφάλιζαν εισαγωγές από άλλες περιοχές τις οποίες έλεγχαν (π.χ. νησιά Αιγαίου).
Επίσης, οι εμπορικές συναλλαγές με τόπους ακόμη πιο μακρινούς (π.χ. Αραβία, Ινδία) άφηναν περιθώρια για μελλοντική πολιτική διείσδυση. Μπορεί το βασίλειο να περιοριζόταν στην περιοχή της Αιγύπτου, αυτό όμως δεν εμπόδιζε τους Πτολεμαίους να έχουν βλέψεις προς κάθε κατεύθυνση του ελληνιστικού κόσμου.

Οι λόγοι για τους οποίους το πτολεμαϊκό βασίλειο χρειαζόταν μεγάλες ποσότητες μετάλλων και άλλων ανάλογων υλικών είναι αρκετοί. Αρχικά, λόγω των ασταθών συνθηκών που επικρατούσαν, έπρεπε να διατηρούν έναν άρτια εξοπλισμένο και πολυάριθμο στρατό. Τόσο ο εξοπλισμός, όσο και η πληρωμή των στρατιωτών και τα γενικότερα έξοδα απαιτούσαν τεράστιες ποσότητες μετάλλων. Χρυσός μπορεί να υπήρχε στη Νουβία, αλλά ήταν λίγος. Οι αιγύπτιοι μονάρχες πριν από τους Πτολεμαίους είχαν ήδη εκμεταλλευτεί αρκετά τα ορυχεία της Νουβίας, ενώ ο Διόδωρος αναφέρει πόσο δύσκολη ήταν η εξόρυξη χρυσού στη νότια Αίγυπτο και πόσο μεγάλο ήταν το κόστος

3.12.1: περὶ τὰς ἐσχατιὰς τῆς Αἰγύπτου… τόπος ἐστὶν ἔχων μέταλλα πολλὰ καὶ μεγάλα
χρυσοῦ, συναγομένου πολλῇ κακοπαθείᾳ τε καὶ δαπάνῃ.

Επιπλέον, άλλα αναγκαία ορυκτά δεν υπήρχαν καθόλου στην αιγυπτιακή γη. Ένας εξίσου σημαντικός λόγος, αν όχι και σημαντικότερος, ήταν η επιβεβλημένη επίδειξη δύναμης. Αυτή συνεπαγόταν την κατασκευή λαμπρών κτισμάτων (Φάρος, ναοί, Μουσείο, Βιβλιοθήκη, ανάκτορα) και μεγαλοπρεπών αγαλμάτων, καθώς και τη φιλοτέχνηση πολυτελών αντικειμένων τόσο για τα μεγάλα αυλικά συμπόσια όσο και για τις καθημερινές, πλην υπερπολυτελείς, ανάγκες του βασιλικού οίκου.

Επομένως, παράγοντες οικονομικοί και κοινωνικοί καθιστούσαν αναγκαία την εξεύρεση νέων πόρων, πρωτίστως στην περιοχή της Κοίλης Συρίας, στην Κύπρο, στις ακτές της Μικράς Ασίας, στα νησιά του Αιγαίου, καθώς και στα βάθη της Ανατολής, ως τις Ινδίες.

Κάτω από αυτό το πρίσμα δεν πρέπει να μας ξενίζει ο γεωγραφικός χώρος που συναντάμε στα Λιθικά. Ήδη, στο σπάραγμα του πρώτου επιγράμματος (ΑΒ1) διασώζεται το όνομα του Υδάσπη ποταμού. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή αρχή, η οποία μας μεταφέρει στα ακρότατα όρια της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Δεν είναι ανάγκη να προσθέσουμε την αναφορά αυτή στα τεκμήρια για τα ασύνορα όρια των επεκτατικών βλέψεων των Πτολεμαίων.

Εξάλλου, είναι αμφιλεγόμενο κατά πόσο ο Πτολεμαίος Σωτήρας και οι διάδοχοί του εποφθαλμιούσαν ολόκληρη την αλεξανδρινή αυτοκρατορία, όπως υποστηρίζεται ότι τη διεκδικούσαν ο Αντίγονος και ο Δημήτριος. Το σίγουρο είναι πως τέτοιες αναφορές οδηγούν συνειρμικά στον Μέγα Αλέξανδρο και στο αχανές ελληνιστικό βασίλειο που δημιούργησε. Αυτού του νέου κόσμου πολίτης είναι και ο Ποσείδιππος, ενώ παράλληλα ο πάτρωνάς του θεωρείται ο κατεξοχήν διάδοχος του Αλεξάνδρου, ο συνεχιστής αυτού που έφτασε ως μέσα στη Βακτριανή … ως τους Ινδούς (Κ.Π. Καβάφης, Στα 200 π.Χ., στ.31).
Δεν αποκλείεται, βέβαια, ο Υδάσπης ποταμός να αντανακλά και κάποιες κρύφιες φιλοδοξίες των αλεξανδρινών βασιλέων. Στα επόμενα επιγράμματα, άλλωστε, αναφέρονται τόποι που εντάσσονται σαφώς στις πτολεμαϊκές διεκδικήσεις.

Πάπυρος Μιλάνου Vogl. VIII 309, Ποσειδίπου Λιθικά,  Τσιραμπίδου Αγγελική

Χρυσό Ελληνιστικό σκουλαρίκι με γοργόνα, 3-2ος π.Χ

41685485_739502579730229_7063603326394302464_n

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s