Ἰωάννης Ὀρφανοτρόφος

Ο Ιωάννης Ορφανοτρόφος γεννήθηκε σε οικογένεια αργυραμοιβών. Ήταν εκτομίας (ευνούχος). Bρίσκεται στην υπηρεσία του Ρωμανού Γ’ Αργυρού ήδη προτού εκείνος στεφθεί Αυτοκράτορας.

Όμως, ο Ιωάννης άδραξε την ευκαιρία να πλησιάσει τη σύζυγο του Ρωμανού Γ΄, την Αυγούστα Ζωή. Η Ζωή, κόρη του Κωνσταντίνου Η΄ Πορφυρογέννητου που είχε πεθάνει χωρίς αρσενικό διάδοχο και επομένως μέλος της Μακεδονικής Δυναστείας, μπορούσε με το γάμο της να εξασφαλίσει την αυτοκρατορική νομιμότητα – όπως συνέβη με το γάμο της με τον Ρωμανό Γ’ Αργυρό.

Ο Ιωάννης εκμεταλλεύθηκε την αδιαφορία του Αυτοκράτορα για την όχι και τόσο νέα πια σε ηλικία Ζωή και έσπρωξε δίπλα της τον αδελφό του τον Μιχαήλ. Η Αυτοκράτειρα δεν μπόρεσε να αντισταθεί στον νεαρό Μιχαήλ (ήταν πολύ εμφανίσημος) και με τον τρόπο αυτό ο Ιωάννης εξασφάλισε την επιρροή του επάνω της. Είναι πολύ πιθανό οι τρεις τους, με τον Ορφανοτρόφο ως κύριο υποκινητή, να δηλητηρίαζαν συστηματικά τον αυτοκράτορα Ρωμανό Γ’ Αργυρό.
Τελικά ο αυτοκράτορας βρέθηκε νεκρός στο λουτρό στις 11 Απριλίου 1034. Όπως όμως και αν είχαν τα πράγματα, αμέσως μετά το θάνατο του αυτοκράτορα η Ζωή, ο Ιωάννης Ορφανοτρόφος και ο Μιχαήλ κάλεσαν τον πατριάρχη Αλέξιο Στουδίτη στο παλάτι και του ζήτησαν να παντρέψει την Αυτοκράτειρα με τον Μιχαήλ. Για να κάμψουν τις αντιρρήσεις, ο Ιωάννης και η Ζωή του έδωσαν 50 λίτρες χρυσού και άλλες 50 στον κλήρο, και έτσι η τελετή του γάμου τελέστηκε επίσημα.

Μετά τη στέψη του Μιχαήλ Δ΄ Παφλαγώνα , ο Ιωάννης Ορφανοτρόφος ανέλαβε πραγματικά τη διοίκηση της Αυτοκρατορίας, τόσο των πολιτικών υποθέσεων όσο και των στρατιωτικών. Μόλις οι δύο αδελφοί ανέλαβαν την εξουσία, έθεσαν την αυτοκράτειρα Ζωή υπό περιορισμό στο αυτοκρατορικό ανάκτορο – είχε μετατέψει τα δωμάτια σε εργαστήρια καλλυντικών – ενώ ο Ιωάννης προσπαθούσε να εδραιώσει την εξουσία του τοποθετώντας συγγενείς του σε υψηλόβαθμες θέσεις και υποβαθμίζοντας τους αντιπάλους.

Κωνσταντινουπολίτικο πεύκι, μεταξωτό, 11ος. Saint-Eusèbe d’Auxerre, France

009

Το μέτωπο των Βαλκανίων, όμως, έγινε ακόμα θερμότερο με την εξέγερση των σλαυικών πληθυσμών, που αντιδρούσαν στην αρπακτική οικονομική πολιτική της Κωνσταντινούπολης. Ο Ορφανοτρόφος είχε άλλαξει τον τρόπο φορολογίας από είδος σε χρήμα. Ανακήρυξαν τσάρο τον Πέτρο Deljan (Δελεάνο) στο Βελιγράδι. Η εξέγερση πήρε μεγάλες διαστάσεις και εστάλη ο Χάραλντ Σίγκουρντσον με τους Βαράγγους, όμως κατεπνίγη το 1041 λόγω ασυμφωνιών μεταξύ των αρχηγών της (ο Αλουσιανός πρόδωσε τον Δελεάνο σε ένα τραπέζι και τον τύφλωσε).

Ο Ορφανοτρόφος, από την πλευρά του, έκανε λανθασμένες κινήσεις υπό την επιρροή φιλόδοξων μελών της οικογένειάς του: αντικαθιστώντας τον διοικητή του στρατού στη Σικελία, τον Γεώργιο Μανιάκη και αργότερα τον διοικητή των στρατευμάτων στα Βαλκάνια, τον Βασίλειο Συνναδηνό, για να τοποθετήσει στη θέση τους συγγενείς του.

Ο κουνιάδος του Στεφάνος  – που συγκρούστηκε με τον Μανιάκη – επικεφαλής του στόλου που εστάλη στη Σικελία και αργότερα διοικητής  ήταν τεχνίτης που κλείνει, με πίσσα ή στουπί, τα κενά ανάμεσα στις σανίδες κατά τη ναυπήγηση ενός πλοίου (καλαφάτης, αραβ. qalafat). Προκάλεσε αποτυχίες του βυζαντινού στρατού και Αραβες και Νορμανδοί ανακατέλαβαν την Σικελία
Επειδή ο αδελφός του και αυτοκράτορας Μιχαήλ Δ΄ έπασχε από επιληψία η οποία επιδεινωνόταν συνεχώς, ο Ιωάννης Ορφανοτρόφος επιχείρησε να εξασφαλίσει την παραμονή του αυτοκρατορικού θρόνου στην οικογένειά του. Χρειαζόταν όμως και πάλι τη συγκατάθεση της αυτοκράτειρας για να νομιμοποιήσει μια τέτοια διαδοχή.
Ο Ιωάννης κατόρθωσε να πείσει τη Ζωή να υιοθετήσει τον γιο της αδελφής του, τον Μιχαήλ, ο οποίος είχε ήδη ανακηρυχθεί Καίσαρας και να τον κάνει νόμιμο διάδοχο του στέμματος. Όταν ο Μιχαήλ Δ΄ πέθανε στις το 1041 (γεμάτος ενοχές για τον θάνατο του προκατόχου του, Ρωμανού Γ΄), ο Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτης ανέλαβε το θρόνο, όπως είχε προγραμματισθεί. Οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης δεν είχαν καν την ευκαιρία να αντιδράσουν, καθώς ο Μιχαήλ είχε ήδη στεφθεί από το χέρι της Ζωής, χάρη στην επιδεξιότητα του Ορφανοτρόφου.

Επίλογος

Ο ανηψιός Μιχάηλ Ε’ Καλαφάτης, φοβόταν τον θείο του Ορφανοτρόφο και την Ζωή και θέλησε να τους ξεφορτωθεί. Εξόρισε τον θείο «ἀπήχθη εἴς τινά μονήν πέραν τοῦ Βοσπόρου» και έστειλε την Ζωή σε Μοναστήρι.
Ο λαός όμως ξεσηκώθηκε φωνάζοντας «Ανασκαφείη τά οστά του Καλαφάτου». «Άγημα γυναικῶν μαινόμενον διέτρεχε τάς ὀδούς ὑπέρ τῆς Ζωῆς», γράφει ο Σπυρίδων Λάμπρος.
Ο Καλαφάτης αναγκάστηκε να επάναφέρει την Ζωή και την επαρουσίασε στο πλήθος. Στη θέα όμως της Ζωής κουρεμένης μοναχής το πλήθος εξαγριώθηκε και ο Καλαφάτης κατέφυγε στην Μονή Στουδίτου, «καθ’ ἄς ὀ μέν λυσσαλέος ὄχλος ἐζήτει νά ἀποσπάσει αὐτούς ἐκ τοῦ ἰεροῦ» ενώ «ἐκείνοι δεόμενοι καί θρηνοῦντες ἐνηγκαλίζοντο τούς κίονας τούς ἀνέχοντας τήν ἰεράν τράπεζαν.»

To στέμμα του Κωνσταντίνου Μονομάχου, αριστερά Ζωή, δεξιά Θεοδώρα.

EPSON scanner image

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s