Ἡ Δύση

Στις 12 Αυγούστου του 1464 ο Πάπας Πίος Β΄ θα δει επιτέλους από το παράθυρό του τον στόλο των Βενετών να φτάνει στο λιμάνι της Ανκόνας. Αν και άρρωστος, είχε προστρέξει από τη Ρώμη για να δει το όνειρο του να γίνεται πραγματικότητα: 20.000 σταυροφόροι θα ενωθούν με το στρατό του Σκεντέρμπεη στο Δυρράχιο και θα κινήσουν κατά του Μεχμέτ Β΄. Η παπική εξουσία στην Αναγέννηση δεν ήταν αυτή που ήταν παλιότερα, αλλά ακόμα μπορούσε να οδηγήσει σε εξελίξεις.
Θα αποδημήσει μετά δύο ημέρες. Ο στρατός θα διαλυθεί. Ο Σκεντέρμπεης θα αποκρούσει τα Οθωμανικά στρατεύματα, αλλά η Σταυροφορία δεν υπάρχει πια.
Ο πολυγραφότατος ουμανιστής Πάπας είχε και άλλα κίνητρα εκτός από πολιτικά:
«…κανείς Λατίνος δεν μπορούσε να θεωρείται μορφωμένος αν δεν είχε σπουδάσει στην Κωνσταντινούπολη. Τη φήμη που είχε η Αθήνα όταν ήκμαζε η Ρώμη κατείχε η Κωνσταντινούπολη στην εποχή μας. Από εκεί ήρθε σε εμάς ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Δημοσθένης, ο Ξενοφών, ο Θουκυδίδης, ο Βασίλειος, ο Διονύσιος, ο Ωριγένης και τόσοι άλλοι και έγιναν οικείοι στους Λατίνους σήμερα. Υπήρχαν τόσα άλλα έργα που ελπίζαμε να ανακαλύψουμε…Αλλά τώρα, αυτό θα είναι ο δεύτερος θάνατος για τον Όμηρο, τον Πίνδαρο, τον Μένανδρο και όλους τους επιφανείς ποιητές. Αυτό θα είναι το τέλος των Ελλήνων φιλοσόφων.»
γράφει αμέσως μετά την Άλωση, ως Aeneas Silvius Piccolomini, πριν γίνει Πάπας, στον Γερμανό Αυτοκράτορα.
Ο Πάπας είχε δίκιο. Στην Ρωμανία τα κείμενα πωλούνταν με την οκά σε όποιον ενδιαφερόταν ή καίγονταν. Όποιος πολιτιστικός πλούτος μεταφέρθηκε στη Δύση, αφήνωντας τους ντόπιους αγράμματους και raya στον τόπο τους. Στην προφορική παράδοση θα διασωθούν ιστορίες για φουσάτα και καστροπολεμίταις, για λαμπροφορεμένους και κόρες. Αλλά τί φορεσιές είχαν τα φουσάτα; Τί μουσική έπαιζαν οι «διπλές ζυγιές παιχνίδια»; Ποιό ήταν το όνομα της λυγερής;
Όλα σχεδόν χάθηκαν. «Μαζί με την Αυτοκρατορία τους χάσαν και το μυαλό τους» θα γράψει ήδη το 1607 ο Άγγλος περιηγητής George Sundys, «γιατί δεν έχουν εκπαίδευση». Η Ελληνική Γραμματεία, κίνητρο για Σταυροφορίες και έπειτα για Φιλελληνισμό, θα διασωθεί από τους Λατίνους και τους Έλληνες λογίους της Αναγέννησης – έτσι αυτοπροσδιορίζονταν – και όποιον κατάφερνε να ξεφύγει από ραγιάς και να αποκτήσει μόρφωση.
Για τούς αμόρφωτους, απλούς «το γένος μέρα με τη μέρα ελίγνευε και εφτώχευε». Έμεινε η ηχώ των τραγοὑδιών, η θρησκεία και ένα όνομα κουτσουρεμένο· Ρωμηοί. Πού Όμηρος και πού Δημοσθένης.

 

Sandro Botticelli, Nascita di Venere, 1485

1280px-sandro_botticelli_-_la_nascita_di_venere_-_google_art_project_-_edited

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s